खण पुन्हा उघडताना
अरे बापरे!
१५० हून अधिक पाने... आणि अनुक्रमणिकाही नाही?
अशी प्रतिक्रिया काही वाचकांच्या मनात येणे अगदी स्वाभाविक आहे.
पण मग आठवले — पुस्तकाचे नावच "खचखोळ" आहे.
खचखोळ म्हणजे काय?
आपल्या टेबलाच्या खणात डोकावून पाहा. तिथे खोडरबर असेल, पेन्सिलीची थोटके असतील, एखादे मोरपीस, जुनी राखी, शुभेच्छापत्रे, चिट्ठ्या-चिटोरे, सुकलेले फूल, मोडका चष्मा, व्हिजिटिंग कार्ड्स, काडेपेटी, गोट्या...
या वस्तूंचा एकमेकांशी काहीच संबंध नसतो.
तरीही आपण त्या जपून ठेवतो.
कारण वस्तूंपेक्षा त्यांच्याशी जोडलेल्या आठवणी, अनुभव आणि क्षण अधिक महत्त्वाचे असतात.
"खचखोळ" हे पुस्तक आणि हा ब्लॉग काहीसा तसाच आहे.
इथे राजकारण आहे, समाज आहे, माणसे आहेत, प्रवास आहे, आठवणी आहेत, निरीक्षणे आहेत, प्रश्न आहेत, काही ठाम मते आहेत आणि काही न सुटलेली कोडीही आहेत.
त्यांची शिस्तबद्ध रांग नाही.अनुक्रमणिका नाही.आणि असली तरी तिचा फारसा उपयोग झाला नसता.
कारण मनुष्याचा मेंदू अनुक्रमणिकेनुसार विचार करत नाही.
तो एका क्षणी बालपणात भटकतो, दुसऱ्या क्षणी वर्तमानपत्राच्या मथळ्यात शिरतो, तिसऱ्या क्षणी एखाद्या कवितेच्या ओळीत विसावतो आणि चौथ्या क्षणी विस्मृतीत गेलेल्या आठवणीचा धागा पकडतो.
"खचखोळ" हा त्या भटक्या मनाचा लेखी मागोवा आहे.
हे पुस्तक बऱ्याच काळापासून माझ्या सोबतीने प्रवास करत आहे.
त्यातील अनेक लेख, नोंदी आणि विचार आता पुस्तकाच्या रूपात एकत्र आले आहेत. प्रकाशनाची वाट मात्र अजून सुरू आहे. प्रत्येक पुस्तकाचा स्वतःचा प्रवास असतो. काही पुस्तके सरळ रस्त्याने वाचकांपर्यंत पोहोचतात; काहींना थोडी अधिक वळणे घ्यावी लागतात.
"खचखोळ" बहुधा दुसऱ्या प्रकारात मोडतो.तोवर विचार केला,खण बंदच का ठेवायचा? म्हणून हा ब्लॉग पुन्हा उघडत आहे.
गेल्या वर्षभरात येथे शांतता होती. पण शांतता म्हणजे रिकामेपणा नव्हे. मनाच्या खणात नवे विचार, नवी निरीक्षणे आणि काही जुने प्रश्न जमा होतच होते.
आता खण पुन्हा उघडत आहे.
कुठलेही पान उघडा. आजचे वाचा किंवा कालचे.
आवडले तर पुढे जा. नाही आवडले तर दुसऱ्या खणात डोकावा.
कदाचित एखादी आठवण. कदाचित एखादा प्रश्न.
कदाचित स्वतःचाच एखादा विसरलेला भाग.
बाकी निर्णय तुमचा.
खण उघडा आहे.
पुस्तक अजून वाटेवर आहे.
— अरुण काळे
जून २०२६
