एकाच सूर्याखाली

माझ्या एका मित्राची एक गंमत आहे.

तो फोनवर बोलताना समोरच्या माणसाचा दर्जा, हुद्दा किंवा शिक्षण जवळजवळ अचूक ओळखतो आणि मग त्यानुसार आपले संभाषण सुरू करतो. बँकेचा व्यवस्थापक असेल तर आवाजात एक वेगळीच मृदुता येते. सरकारी अधिकारी असेल तर वाक्यांच्या शेवटी आदरार्थी प्रत्ययांची गर्दी होते, एखादा विमा विक्रेता किंवा चुकीचा नंबर असेल तर संभाषण तीस सेकंदांत संपते.

ही फक्त त्याचीच गोष्ट नाही.

आपण सगळेच थोड्याफार प्रमाणात असे असतो. समोरचा माणूस कोण आहे हे कळल्याशिवाय त्याच्याशी कसे वागायचे हे आपण ठरवत नाही. त्याचे पद काय? तो किती मोठा आहे? त्याचा उपयोग काय?आणि सर्वांत महत्त्वाचे...

तो माझे काही काम करू शकतो का?

माणसाची ओळख करून घेण्यापूर्वी त्याचे व्हिजिटिंग कार्ड वाचण्याची आपल्याला सवय झाली आहे.

मात्र आयुष्याने मला काही वेगळे अनुभव दिले.

एखाद्या मोठ्या अधिकाऱ्याने कठीण प्रसंगी दिलासा दिला असेल, तर घरात काम करणाऱ्या बाईनेही तितक्याच मायेने आधार दिला आहे. मोठमोठी भाषणे ऐकायला मिळाली, पण कधी कधी दोन शब्दांत धीर देणारा सुरक्षा रक्षक अधिक लक्षात राहिला आहे.

पद मोठे असले म्हणजे माणूसही मोठा असतोच असे नाही. साधी नोकरी करणारा माणूस साधाच असेल असेही नाही.

वर्षानुवर्षे जगताना एक गोष्ट हळूहळू लक्षात येते. आपण भेटतो ती प्रत्येक व्यक्ती तिच्या पदापेक्षा मोठी असते.

कारण तिच्याही आयुष्यात चिंता असतात.तिच्याही काही स्वप्नांचा पाठलाग सुरू असतो. तिलाही कोणाची तरी काळजी असते.

तिच्याही मनात एखादी न बोललेली गोष्ट दडलेली असते. तिच्याही आयुष्यात काही जखमा असतात आणि काही आनंद जपून ठेवलेले असतात. अलीकडे एका रेखाटनाकडे पाहताना हाच विचार पुन्हा मनात आला.

वेगवेगळे आकार. वेगवेगळ्या उंची. वेगवेगळे स्वभाव. पण एकच जमीन.

एकच सूर्य.

तेव्हा जाणवले, निसर्गाला बहुधा दर्जे माहीत नसावेत. सूर्य उगवतो तेव्हा तो कोणावर जास्त आणि कोणावर कमी प्रकाश टाकत नाही. त्याचा प्रकाश सगळ्यांवर सारखाच पडतो.

वारा वाहतो तेव्हा तो पद विचारत नाही. पाऊस पडतो तेव्हा तो हुद्दा पाहत नाही.

ही विभागणी आपण करतो. आता मी लोकांना भेटताना त्यांचे पद लक्षात ठेवण्यापेक्षा त्यांचे नाव लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करतो.

कारण पदे बदलतात. ओळखी बदलतात. व्हिजिटिंग कार्डे बदलतात.

पण माणूसपण बदलत नाही. आणि दिवसाच्या शेवटी...

आपण सारेच एकाच जमिनीवर चालतो आणि एकाच सूर्याखाली उभे असतो.

अरुण काळे

जून २०२६